Home / Opinie / Variatie op zee

Opinie artikel

Variatie op zee


Een drieluik van Maritieme beschouwingen (deel 3)

Door: Peter van Maurik

Elke zeebioloog of oceanograaf zal u direct vertellen dat de zee altijd al gevarieerd was. Dat is natuurlijk juist, maar militair strategisch was de zee tot nu toe relatief simpel. De blauwe zee stond en staat onder controle van de grote zeemachten.

Kleinere marines hielden zich bezig met hun kustgebied. En dat deel van de zee is, zo kon u in het eerste deel van het drieluik lezen, maar een half procent. Het enige dat grootmachten zorgen kon baren was controle over de “chokepoints”, de nauwe zeestraten die de grote oceanen en zeeën met elkaar verbinden.

Door deze chokepoints loopt de grote handelsaorta van de wereld waar ruwe grondstoffen en containers in enorme hoeveelheden doorheen vervoerd worden. Als je die zeestraten beheerst, komen aanvoerlijnen over zee nooit serieus in gevaar. Zelfs de aanvallen door Duitse U-boten op de Atlantische routes was, zo blijkt uit analyses achteraf, een kansloze onderneming. De grote zeemachten heersen over de volle zee en kunnen, indien nodig, volkomen vrij besluiten of zij een land vanaf die zee bij verrassing amfibisch willen aanvallen.

Deze maritiem strategische structuur staat om drie redenen op het punt meer te variatie te vertonen. De eerste reden volgt uit het vorige artikel. Als de belangen in een kustgebied groter worden, en daarmee de kustzone groeit, zal de kracht van kuststaten gaan toenemen. In het verleden konden grote zeemachten zich nagenoeg ongezien verplaatsen over die volle zee om zich vervolgens met veel machtsvertoon ergens voor een willekeurige kust te melden. Als de dagelijkse bemoeienis van staten voor hun grotere kustzone toeneemt wordt dat ongezien verplaatsen steeds lastiger.

De tweede reden heeft te maken met die grote handelsaorta. Deze slingert zich door de chokepoints rond de wereld met een paar grote vertakkingen noord en zuidwaarts. Deze snelweg bestaat als gevolg van het wereldwijde economisch productiesysteem. Grond- en brandstoffen verplaatsen zich van vindplaats naar productieplaatsen. En half- of eindproducten verplaatsen weer verder naar de consument. Er zijn echter ontwikkelingen die dit productiesysteem anders zullen inrichten. Door innovaties op het gebied van energie, recycling, robotica, 3D printtechnieken en miniaturisering kun je anders produceren. Daardoor kun je regionaal goedkoper producten maken, ‘in extremis’ zelfs thuis in uw eigen schuur. Recycling en andere energiewinning verlaagt de afhankelijkheid van grondstofwinning. Dat grote wereldwijde productieproces zal (deels) worden vervangen door vele kleinere en meer diverse handelsroutes. De grote handelsaorta wordt minder belangrijk. Dat opent bovendien mogelijkheden voor alternatieve routes, zeker als de noordelijke route langs de poolkap zich ook opent.

Wanneer olie verdwijnt
De derde laatste reden is de meest ingrijpende. De noodzaak om iets te doen aan het broeikaseffect zal op langere termijn de vraag naar olie en gas laten afnemen. Olie en gas drijven nu de motor aan van de huidige wereldeconomie. En ook militaire strategie is volledig gebaseerd op het beheersen van de olievoorraden en stromen. Opmerkelijk is dat de huidige verdeling van de olie- en gasvoorraden en het vervoer ervan samenvalt met de handelsaorta. Als je de ene stroom beheerst dan beheers je ook de andere. Afname van afhankelijkheid van olie en gas zal de strategische kaart volledig veranderen.

Om te beginnen zullen gebieden als het Arabisch Schiereiland economisch oninteressant worden. Overigens daardoor ook een enorme bron van menselijke ellende omdat hun economieën daar volledig op steunen. Dit zal tot lokale conflicten leiden waarbij het vluchtelingenprobleem van vandaag misschien wel in het niet zal vallen. De strategische consequentie van deze veranderingen is dat marines in toenemende mate overal snel aanwezig moeten kunnen zijn, maar zelden voor een onbeperkte tijd. Als de ene route onder druk komt te staan door conflicten zal snel een andere route belangrijker worden. Een vast steunpunt of een vooruitgeschoven basis zal dan minder logisch en vooral minder efficiënt zijn.

Daarnaast zal de aard en omvang van inzet veranderen. Een maritieme versie van de ‘three block war’, waarbij men in het ene huizenblok vecht, het andere als handhaver en het derde als hulpverlener optreedt is te verwachten. Een marineschip zal moeten switchen tussen inzet als oorlogschip, bewaker of hulpschip. Niemand kan vooraf voorspellen waar, hoe vaak en hoe veel inzet nodig zal zijn. Dat heeft grote consequenties voor de opbouw van een marinevloot en het ontwerp van schepen.

Lees ook:

Deel 1

Deel 2

Meer opinie artikelen